Η κληρονομική γκαντεμιά

scroll down for an English version of my text:

Photo: Eva Voutsaki. Latvia 2010, Anna and her grandfather.

O παππούς μου κάπου το 1925 αποφάσισε να επιβιβαστεί σε ένα καράβι, να διασχίσει τον Ατλαντικό και διχως να ξέρει γρί Αγγλικά να δοκιμάσει την τύχη του στη γή των μεγάλων υποσχέσεων και των απέραντων εκτάσεων. Στην Αμέρικα. Δεν ξέρω πολλές λεπτομέρειες της περιπέτειας του, η μόνη απόδειξη οτι πραγματοποίησε το ταξίδι του ήταν ένα λιγδιασμένο γράμμα που έστειλε στη γιαγιά μου και εκείνη το φύλαγε στο σε μέρος εμφανές, σαν τρόπαιο. Το είχε παραγγείλει ο πάππούς σε ένα γραμματιζούμενο της εποχής, έχαιρε  άψογης καλλιγραφίας και ορθογραφίας.Τελικά ο παππούς γύρισε μετά απο ελάχιστα χρόνια και έφτιαξε ένα φούρνο στο χωριό. Πέθανε γύρω στα 50 του απο άσμα όταν η μαμά μου ήταν μόλις 5 ημερών. 

Ο άλλος μου παππούς ήταν λίγο πιο άτυχος καθώς η δική του περιπέτεια τον πήγε άθελα του μέχρι το στρατόπεδο συγκέντρωσης Αουσβιτς. Εκεί ως αιχμάλωτος κουβαλούσε  πτώματα στους φούρνους.(όχι, δεν ήταν Εβραίος, Κρητικός ήταν). Απο μικρή προσπαθούσα να μάθω κάποια ανατριχιαστική λεπτομέρεια απο εκείνες τις σκοτεινές μέρες της ανθρωπότητας και του παππού αλλά ο ευλογημένος το μόνο που μου έλεγε ήταν οτι μπήκε σε ένα μεγάλο τρένο και διέσχισε ενα μεγάλο ποτάμι, τον Δούναβη. Και μετά το έριχνε σε μάθημα γεωγραφίας, ‘ξέρεις πού είναι αυτό το ποτάμι, κλπ’. Ηττημένο  το δημοσιογραφικό δαιμόνιο της εφηβείας μου. Ουδεμία μαρτυρία για τα πραγματικά τεκτενόμενα. Και αυτός ο παππούς μας έφυγε νωρίς, έχοντας υποστεί τρία εγκεφαλικά, έχοντας αχρηστεύσει το συκώτι του απο τις πολλές ρακές και με ένα πόδι λιγότερο. Ποτέ δεν μίλησε επι της ουσίας. 

Τι τους θυμήθηκα τώρα τους παππούδες μου και τις άδοξες ιστορίες τους, τα όνειρά τους και τη μελαγχολία τους. Κάποιο γονίδιο φαντάζομαι θα κληρονόμισα. Αυτό της περιπέτειας και της αναζήτησης, του ταξιδιού και της περιπλάνησης. Ναι λοιπόν αγαπημένοι μου παππούδες, θύματα των καιρών σας, το κληρονόμισα το γονίδιο. Και μαζί με αυτό κληρονόμησα πακέτο και την γκαντεμιά σας. Γιατί βρέθηκα μακρία απο τη χώρα μου, αποδυναμωμένη, να μιλάω μια ξένη γλώσσα, να είμαι ξένη στους ξένους, ξένη και στους ντόπιους, αποκομμένη απο τον ομφάλιο λώρο της χώρας μου. Μια μοντέρνα εκδοχή σας είμαι. Απλά εγώ ίσως μιλώ και 3-4 ξένες γλώσσες, έχω τα πτυχία και τα μεταπτυχιακά μου, θα έπρεπε λοιπόν να έχω μια κάποια αυτοπεποίθηση.

Τζίφος καλοί μου παππούδες. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Με όλα τα ευτράπελά της. Λές και είναι κατάρα να είσαι Ελληνας. Περιπλανώμενος αγύρτης. Που θα πάει όμως, θα τη βρούμε την Ιθάκη μας[i], έτσι ακριβώς όπως την περιέγραψε ο Καβάφης το  1911. Θα παλέψουμε με τους Λαιστρυγόνες και τους Ποσειδώνες μας, τα ανθρωπόμορφα τέρατα, τις δικές μας ολόδικες μας φοβίες και θα επιστρέψουμε ώς ενας σύγχρονος Οδυσσέας στο Βασίλειο που μας ανήκει, τη δική μας Ιθάκη.

Προς το παρόν τους θερμούς μου χαιρετίσμούς απο τη χιονισμένη Βρετανία.

Ευαγγελία Βουτσάκη.

Δεκέμβρης 2010.

---

[i] Καβάφης-Ιθάκη

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,
αν μέν' η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος.
Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι
που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους·
να σταματήσεις σ' εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν' αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ' έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·
σε πόλεις Aιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ' τους σπουδασμένους.

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.
Το φθάσιμον εκεί είν' ο προορισμός σου.
Aλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·
και γέρος πια ν' αράξεις στο νησί,
πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,
μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

Η Ιθάκη σ' έδωσε τ' ωραίο ταξείδι.
Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.

........................................................


an English version of my text:

My grandfathers were quite adventurous. The first went to America in 1925, without speaking any English at all. He went to the land of great expectations and endless fields. The only evidence that he ever did this journey was a letter that he sent to my grandmother and she kept it as something precious. It was ordered from a literate one and was nit and perfect. He came back a few years later to make a flour mill and he died aged 50 when my mum was only 5 days old.

My other grandfather was probably more unlucky. During the Second World War he was captivated  in Auswitz concentration camp (he wasn’t Jewish, he was Cretan). His duty was to carry the corpses to the crematoriums. As a want-to-be teenage journalist I was asking him for a detailed testimony regarding his adventure. No result. He would turn his narration into a geography lesson: ‘and we crossed that big river called Danube, do you know where it is? bla bla...’ He died as well, after having had 3 strokes, a fucked liver due to heavy drinking and one foot less. He never revealed anything.

Why on earth am I recalling my grandfathers now? Why am I recalling their dreams, misfortunes and adventures? I guess it is because I have something inherited from them. It could be that of adventure and travelling. Yes, I think so my lovely granddads. And I have also inherited your misfortune. Here I am, in England, with my cord cut, a foreigner among foreigners, a foreigner among natives. I am just a modern version of you. With my degrees and my MA’s, with my 3-4 languages. And why am I not self-confident at all?

Well, once again the myth of Ulysses. The fate of being Greek. Lost in a journey towards his Ithaca. Just like Kavafis described in his poem back in 1911[1]. But we, as contemporary Ulysses we should fight the monsters, Poseidon and Lestrygonians, our own fears and reclaim our reign, Ithaca. At some point.

For the time being, my warm regards from frozen UK


Dec.10 Evangelia Voutsaki

---

[1]

Kavafis, Ithaca

When you set out on your journey to Ithaca,
pray that the road is long,
full of adventure, full of knowledge.
The Lestrygonians and the Cyclops,
the angry Poseidon -- do not fear them:
You will never find such as these on your path,
if your thoughts remain lofty, if a fine
emotion touches your spirit and your body.
The Lestrygonians and the Cyclops,
the fierce Poseidon you will never encounter,
if you do not carry them within your soul,
if your soul does not set them up before you.

Pray that the road is long.
That the summer mornings are many, when,
with such pleasure, with such joy
you will enter ports seen for the first time;
stop at Phoenician markets,
and purchase fine merchandise,
mother-of-pearl and coral, amber and ebony,
and sensual perfumes of all kinds,
as many sensual perfumes as you can;
visit many Egyptian cities,
to learn and learn from scholars.

Always keep Ithaca in your mind.
To arrive there is your ultimate goal.
But do not hurry the voyage at all.
It is better to let it last for many years;
and to anchor at the island when you are old,
rich with all you have gained on the way,
not expecting that Ithaca will offer you riches.

Ithaca has given you the beautiful voyage.
Without her you would have never set out on the road.
She has nothing more to give you.

And if you find her poor, Ithaca has not deceived you.
Wise as you have become, with so much experience,
you must already have understood what Ithacas mean